ตอนที่ 12

เรื่องราวในบรรพที่ 12 อันมีชื่อว่า สานติบรรพ ก็เพราะเหตุที่บัดนี้สงครามยุติลงแล้วสันติภาพได้บังเกิดขึ้นแล้วนั่นเอง ส่วนเรื่องที่ดำเนินต่อไปนั้น เป็นการต่อเรื่องโดยพระนางกุนตีได้เปิดเผยความเป็นมาที่แท้จริงของกรรณะให้กับพี่น้องปาณฑพได้ทราบ ผลก็คือทำให้พวกปาณฑพเสียใจเป็นอันมากที่ต้องมาฆ่าพี่ของตัวเอง

ยุธิษญิระประกาศถอนตัวไม่ขอข้องเกี่ยวกับความเป็นไปในโลก จะขอเข้าไปลี้ภัยบำเพ็ญพรตในป่าเพือไถ่บาปกรรม แต่ว่าไดรับการทัดทานจนในที่สุดต้องจนด้วยเหตุผลและขึ้นครองราชย์เป็นพระราชาแห่งแคว้นกุรุ หลังจากนั้นกฤษณะก็ได้นัดแนะพวกพี่น้องปาณฑพทั้งห้าคนเดินทางไปยังสมรภูมิรบเพื่อไปแสดงความเคารพท้าวภีมะที่ยังนอนรอความตายอยู่ โดยมีวัตถุประสงค์สำคัญก็คือ เพื่อขอคำแนะนำในการทำหน้าที่เป็นผู้ปกครองที่ดีมีคุณธรรม

หลังจากนั้นภีษมะก็แสดงแนวความคิดเป็นบทสนทนาอันยาวยืด แต่ก็พอจะแยกแยะออกได้เป็นสามท่อนหลักๆ

ท่อนแรกว่าด้วยหน้าที่ของพระราชา ซึ่งมีรายละเอียดพูดถึงวรรณะ 4 ที่แบ่งคนตามชาติกำเนิดและการใช้ชีวิตที่เรียกว่า อาศรม 4 หน้าที่ของคนในวรรณะกษัตริย์ การปกครองบ้านเมือง การทำสงคราม และข้อพึงปฏิบัติโดยทั่วไปของคนที่จะเป็นผู้ปกครอง

ท่อนที่สองว่าด้วยข้อปฏิบัติในยามเผชิญหายนะอันใหญ่หลวงหลักๆ ก็คือพราหมณ์ต้องได้รับการปกป้องอย่างถึงที่สุด การเป็นพัธมิตรกับผู้ที่มีผลประโยชน์ร่วมกัน ตัณหาและอวิชชาเป็นสิ่งที่ต้องพยายามหลีกเลี่ยง คุณธรรมที่ล้ำเลิศที่สุดก็คือการควบคุมตัวเอง การถกเถียงถึงเป้าหมายของชีวิตสี่ประการ โดยแยกแยะให้เห็นว่า ท้าววิฑูรนั้นให้ความสำคัญกับธรรมะหรือหน้าที่มากที่สุด ส่วนอรชุนนั้นให้ความสำคัญกับอรรถะ หรือทรัพย์สมบัติมากเป็นพิเศษ ในขณะที่ภีษมะนั้นให้ความสำคัญกับ กามะ ซึ่งเป็นเรื่องการตอบสนองความต้องการทางอารมณ์ ในขณะที่ยุธิษฐิระให้ความสำคัญกับ โมกษะหรือการหลุดพ้นเป็นอิสระมากที่สุด

ท่อนที่สามว่าด้วยเรื่องของการหลุดพ้นเป็นอิสระ การจะหลุดพ้นได้เงื่อนไขก็คือการบำเพญโยคะ ซึ่งเป็นไปเพื่อดับตัณหาอันเป็นกำเนิดของชัวิตและความตายในโลกนี้ กำเนิดของความดีความชั่ว กฎเกณฑ์ในการใช้ชีวิตประจำวัน การปฏิบัติโยคะ ความยิ่งใหญ่ของพระวิษณุการบำเพ็ญเพื่อให้เข้าถึงอาตมัน หลักการอหิงสา หลักปฏิบัติในการครองเรือนเป็นคฤหัสถ์ การใช้ชีวิตเพื่อบรรลุธรรมหรือสันยาสี หลักปรัชญสางขยะและโยคะ