ตอนที่ 14

เรื่องราวในบรรพที่ 14 หรือที่มีชื่อเรียกว่า อัศวเมธิกบรรพ เนื้อหาหลักพูดถึงการประกอบพิธีสำคัญเพื่อประกาศเดชานุภาพของพระราชา คือ พิธีอัศวเมธด้ยเหตุนี้จึงใช้ชื่อเรียกดังกล่าว

เมื่อยุธิษฐิระขึ้นครองราชย์เป็นจักรพรรดิหลังสงครามที่ทุ่งกุรุเกษตรจบสิ้น ยุธิษฐิระได้รับคำแนะนำให้ทำพิธีอัศวเมธ กฤษณะได้แสดงธรรมคาถาที่เคยแสดงเอาไว้ในตอนที่ว่า ภควคีตาแบบย่นย่อซ้ำอีกวาระหนึ่ง ตามคำร้องขอของอรชุนซึ่งได้ฟังคนเดียวเพื่อให้โอกาสได้รับทราบหลักธรรมที่สำคัญดังกล่าวด้วย ธรรมคาถาย่นย่อที่ว่า ซึ่งเรียกกันว่า อนุคีตานั้นแบ่งออกเป็นสามส่วนสำคัญๆ คือ คำสอนที่สิทธะบอกไว้ให้กับพาหมณ์ คำสั่งสอนของพราหมณ์ที่มีให้กับภริยา และคำสอนของครูพราหมณ์ที่มีให้ต่อลูกศิษย์

ทางด้านพระนางอุตตะระภริยาหม้ายของเจ้าชายอภิมันยุ ได้ให้กำเนิดบุตรชายแต่เสียชีวิตตั้งแต่เกิด เดือดร้อนถึงกฤษณะต้องทำหน้าที่เป็นผู้ชุบชวิตให้ เจ้าชายพระองค์น้อยนี้มีชื่อว่าปริกษิต เพื่อสืบวงศ์ของพวกปาณฑพมิให้ขาดตอน

สำหรับพิธีอัศวเมธนั้นเริ่มต้นด้วยการปล่อยม้าไปยังดินแดนต่างๆ โดยมีอรชุนได้รับแต่งตั้งให้เป็นผู้นำทัพตามม้าพิธีที่ปล่อยออกไปและสามารถเอาชนะบรรดาแว่นแคว้นต่างๆ ที่ม้าเดินทางไปถึงได้หมด หลังจากปล่อยม้าท่องไปยังดินแดนต่างๆ เป็นเวลาหนึ่งปี อรชุนก็เดินทางกลับราชสำนักกรุงหัสตินาปุระพร้อมม้าพิธีดังกล่าว เพื่อทำพิธีบูชายัญโดยมีบรรดาพระราชาแว่นแคว้นทั้งหมดมาร่วมด้วย ผลแห่งพิธีอันศักดิ์สิทธิ์ดังกล่าวเท่ากับบาปและมลทินทั้งหลายทั้งปวงที่พวกปาณฑพก่อขึ้นเป็นอันว่าได้ชำระสะสางเป็นที่เรียบร้อย

ความน่าสนใจในบรรพนี้ก็คือส่วนท้ายซึ่งอรรถาธิบายถึงคุณค่าของการเสียสละ โดยระบุว่าสาระสำคัญไม่ใช่เรื่องของทำทานหรือบริจาค แต่เป็นเรื่องของการสลัดสิ่งที่ไม่ดีงามที่มีอยู่ภายในใจของผู้ประพฤติปฏิบัติเป็นสำคัญ